Trong bối cảnh xã hội hiện đại, việc sống một mình tại các thành phố lớn của Trung Quốc không còn chỉ là một lựa chọn cá nhân mà đã trở thành một thực trạng đáng lo ngại. Theo thông tin từ tờ Sixth Tone, có đến 125 triệu người đang sống cô đơn, tạo ra một thị trường dịch vụ độc đáo từ các ứng dụng ‘điểm danh sinh tồn’ cho đến các cộng đồng hỗ trợ trực tuyến.
Wang Zheng, một chuyên gia truyền thông 54 tuổi sống tại Bắc Kinh, cảm thấy mình như một bóng ma giữa thành phố đông đúc 22 triệu dân. Dù đã sống ở đây hàng chục năm, bà vẫn không thể tìm thấy những kết nối thực sự trong cuộc sống hối hả này. Nỗi sợ lớn nhất của bà không phải là thiếu thốn vật chất, mà là sự cô đơn đến mức không ai biết đến sự tồn tại của mình, như một ngọn cỏ bên đường.
Bà Wang chỉ là một trong số hàng triệu người đang sống trong tình trạng cô đơn tại Trung Quốc. Trên các nền tảng mạng xã hội, họ thường chia sẻ về sự tự do của cuộc sống độc thân, nhưng ẩn sau đó là nỗi lo sợ về cái chết đơn độc, không ai hay biết và không có sự giúp đỡ kịp thời. Chính điều này đã thúc đẩy sự phát triển của những mô hình kinh doanh mới lạ nhằm đáp ứng nhu cầu này.
Ứng dụng ‘Bạn đã chết chưa?’
Gần đây, một ứng dụng có tên gây sốc là Sileme (tạm dịch: ‘Bạn đã chết chưa?’) đã nhanh chóng trở thành ứng dụng trả phí phổ biến nhất trên nền tảng của Apple tại Trung Quốc. Hiện tại, ứng dụng này đã được đổi tên thành Demumu, và nó đã thu hút một lượng lớn người dùng sống một mình.
Guo Mengchu, một lập trình viên thuộc thế hệ Gen Z, đã phát triển ứng dụng này như một giải pháp cho những người sống cô đơn. Với ngân sách khởi đầu chỉ 1.500 nhân dân tệ (khoảng 216 USD), ứng dụng hoạt động theo cách đơn giản: nếu người dùng không thực hiện thao tác ‘điểm danh’ trong hai ngày liên tiếp, hệ thống sẽ tự động gửi thông báo đến người liên hệ khẩn cấp mà họ đã chỉ định.
Dữ liệu cho thấy gần 90% người dùng của ứng dụng là phụ nữ độc thân trong độ tuổi từ 25 đến 35, sống tại các thành phố lớn.
Trước đó, ứng dụng Shanyan (ra mắt năm 2020) đã đi xa hơn khi cho phép người dùng soạn sẵn những thông điệp chia tay. Khi sự ra đi của người dùng được xác nhận, những lời nhắn này sẽ được gửi đến người thân của họ.
Nhà sáng lập Hou Dongmin của Shanyan cho biết ý tưởng này xuất phát từ những đêm cô đơn trong căn phòng thuê, khi ông lo lắng rằng những thông điệp cuối cùng sẽ không bao giờ được tìm thấy nếu có điều gì xảy ra với mình.
Tuy nhiên, công nghệ không phải là giải pháp hoàn hảo. Wang Zheng thừa nhận rằng bà đã do dự khi cài đặt Demumu vì một câu hỏi đau lòng: ‘Ai sẽ là người nhận thông báo khẩn cấp của tôi?’.
Trong một xã hội mà các mối quan hệ gia đình đang dần trở nên lỏng lẻo, việc tìm kiếm một người liên hệ đáng tin cậy trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Hơn nữa, độ trễ hai ngày của ứng dụng có thể là quá muộn trong các tình huống khẩn cấp.
Thực tế, rủi ro về sức khỏe là một trong những thách thức lớn nhất đối với những người sống một mình. Tại Trung Quốc, nhiều bệnh viện yêu cầu người thân ký cam kết cho các thủ tục y tế, điều này khiến những người sống độc lập gặp khó khăn.
Bà Wang từng phải thuê một ‘người đồng hành y tế’ với giá 188 USD chỉ để có người hỗ trợ trong các thủ tục bệnh viện, mặc dù sự giúp đỡ đó thực tế rất hạn chế.
Nhiều người sống một mình không phải vì lựa chọn mà vì hoàn cảnh: người trẻ rời quê hương lên thành phố làm việc, trong khi người trung niên và cao tuổi thường rơi vào tình trạng này do ly hôn hoặc mất đi người bạn đời.
Thiếu thốn về mặt cảm xúc
Trong khi giới trẻ tìm đến các ứng dụng, chính quyền địa phương cũng đã bắt đầu có những biện pháp để bảo vệ nhóm cư dân yếu thế hơn, đặc biệt là người già sống một mình.
Tại thị trấn Sijng, quận Tùng Giang, Thượng Hải, các thiết bị cảm biến chuyển động đã được lắp đặt miễn phí tại nhà của những người cao tuổi. Nếu không phát hiện chuyển động trong một khoảng thời gian nhất định, hệ thống sẽ gửi cảnh báo đến trung tâm điều hành.
Cộng đồng Yunyi Liucun tại đây còn áp dụng hệ thống quản lý theo mã màu, trong đó mã màu đỏ dành cho những người già không có con cái hoặc có con cái ở xa, mã màu vàng cho những người có con cái sống tại Thượng Hải, và mã màu xanh cho những người có con cái sống gần.
Cách tiếp cận này cho thấy một sự chuyển mình quan trọng: Khi mạng lưới gia đình suy yếu, cộng đồng và chính quyền cần trở thành ‘người thân’ thay thế.
Dù sống một mình mang lại sự tự do như bà Wang mô tả là ‘làm vua trong vương quốc riêng’, nhưng nhu cầu được nhìn thấy và lắng nghe vẫn luôn hiện hữu.
Nhà sáng lập Zhang Mo, người tạo ra trang RedNote mang tên ‘Just Me’, đã thu hút 20.000 lượt theo dõi chỉ sau một đêm kêu gọi mọi người chia sẻ về sự cô đơn. Cô tin rằng trong một xã hội ‘nguyên tử hóa’, sống một mình đã trở thành chuẩn mực và con người đang khao khát những kết nối cảm xúc chân thành hơn là sự hỗ trợ vật chất.
Tuy nhiên, việc hình thành các cộng đồng hỗ trợ cho những người sống một mình vẫn gặp phải rào cản tâm lý lớn: sự xấu hổ.
Nhiều người trung niên và cao tuổi vẫn ngại ngần khi chia sẻ khó khăn của mình trong các nhóm chat, khiến chúng trở thành nơi tán gẫu vô thưởng vô phạt thay vì mạng lưới hỗ trợ thực sự.
Mặc dù đối mặt với nhiều thách thức và nỗi sợ hãi, cuộc sống độc lập vẫn có những giá trị riêng. Nhìn thấy người cha 89 tuổi vẫn sống tự tại ở Đại Liên, Wang Zheng tin rằng: ‘Sống một mình không phải là điều đáng thương, mà là một cam kết sống theo cách mình muốn’.
Sự thấu hiểu giữa các thế hệ sống độc lập chính là minh chứng cho một hình thái xã hội mới: nơi mỗi cá nhân là một thực thể tự do, nhưng vẫn cần những sợi dây liên kết vô hình từ công nghệ và lòng trắc ẩn của cộng đồng để không bị lãng quên.
*Nguồn: Sixth Tone, Think China, SCMP
